Steeds meer overheidsdiensten worden digitaal aangeboden. Dat is prettig voor burgers en dienstverleners: informatie is snel toegankelijk en veel processen verlopen efficiënter. Maar elke webpagina die wordt geladen verbruikt ook energie. En terwijl de overheid samen met uitvoeringsorganisaties werkt aan duurzamere IT‑voorzieningen, blijft de energie-impact van overheidswebsites grotendeels buiten beeld.
Om hier beter inzicht in te krijgen hebben wij het volledige Register van Overheidsorganisaties doorzocht en het energieverbruik van 1150 Nederlandse overheidswebsites doorgemeten. Daarmee brengen we in kaart welke websites zuinig zijn, welke onnodig veel energie gebruiken, en waar de grootste kansen liggen om het digitale energieverbruik te verminderen.
Hoe we meten
Dit soort metingen voeren wij uit in ons Software Energie Lab op de Radboud Universiteit. In dit lab onderzoeken we onder gecontroleerde omstandigheden het energieverbruik van software—van websites tot algoritmes en AI‑toepassingen. Dit doen we onder andere met gespecialiseerde meetapparatuur die nauwkeurig vastlegt hoeveel energie een computer verbruikt, bijvoorbeeld tijdens het laden van een webpagina. Hierdoor kunnen we websites betrouwbaar met elkaar vergelijken.
Wat we vonden
De meeste overheidswebsites blijken relatief energiezuinig. Dat is goed nieuws: veel sites zijn eenvoudig opgebouwd en bevatten weinig zware elementen zoals multimedia, scripts, of interactieve componenten. Toch zien we ook forse uitschieters. Zo’n honderd websites verbruiken twee tot wel tien keer zo veel energie als het gemiddelde. Vergeleken met de zuinigste websites loopt dit verschil zelfs op tot bijna een factor 100. Er valt duidelijk ook nog veel te winnen.
Wanneer we de top‑10 van meest energie-intensieve websites bekijken, valt één ding direct op: bij het laden van deze pagina’s start automatisch een video of animatie. Dat ziet er misschien aantrekkelijk uit, maar het vraagt veel rekenkracht van de laptop of telefoon van de bezoeker. Dit leidt tot onnodig hoog energieverbruik, en zorgt er ook voor dat de batterij sneller leeg raakt.
Een opvallende uitschieter is het Regionaal Archief Rivierenland. De website oogt eenvoudig en bevat op het eerste gezicht geen grote animaties of zware componenten, maar belandt toch in de top‑10. Als we verder door de homepagina scrollen zien we snel waarom: onderaan de pagina staan meerdere ingesloten YouTube-video’s en Spotify-podcasts. Dit betekent dat de pagina niet alleen merkbaar trager laadt, maar dat er ook voortdurend energie wordt verbruikt aan media-elementen die veel bezoekers waarschijnlijk niet eens zien of gebruiken.
Energie besparen
Het hoge energieverbruik van deze websites is niet noodzakelijk. In veel gevallen kunnen eenvoudige aanpassingen al grote winst opleveren, zoals:
- Animaties en video’s niet automatisch laten afspelen.
- Media pas laden wanneer een gebruiker er actief op klikt.
- Overbodige scripts, plug-ins, en trackers verwijderen.
- Afbeeldingen optimaliseren en comprimeren.
In de praktijk blijven veel bezoekers maar kort op de homepagina en klikken ze snel door naar de informatie of dienst die ze zoeken. Zware media-elementen voegen op deze pagina daarom vaak weinig waarde toe, maar zorgen wel bij elk bezoek voor extra energieverbruik. In veel gevallen is een eenvoudige en lichte homepagina dan ook de beste keuze.
Potentiële energiebesparing
We zien dat ongeveer 400 websites een bovengemiddeld energieverbruik hebben. Dat roept de vraag op hoeveel energie er bespaard kan worden als deze websites efficiënter worden ingericht. Om daar een indruk van te krijgen maken we een schatting van het jaarlijkse energiegebruik van deze websites. Daarbij kijken we niet alleen naar het energieverbruik van één paginalading, maar ook naar hoe vaak en hoe lang websites worden bezocht. Voor een grove schatting gebruiken we daarom een aantal conservatieve aannames. We nemen aan dat een gemiddelde overheidswebsite ongeveer 50.000 bezoeken per jaar ontvangt en dat een bezoek gemiddeld vijf minuten duurt.
Met deze aannames zien we dat eenvoudige optimalisaties bij deze 400 websites gezamenlijk kunnen leiden tot een besparing die overeenkomt met zo’n 130.000 keer het opladen van een mobiele telefoon. In deze berekening kijken we alleen naar het energieverbruik op het apparaat van de bezoeker. Het energiegebruik van servers en netwerkverkeer is hierin nog niet meegenomen. Wanneer we de volledige levenscyclus zouden meenemen, ligt de werkelijke impact aanzienlijk hoger.
Een gezamelijke taal
Om organisaties te helpen deze verbeteringen niet alleen technisch maar ook organisatorisch door te voeren, hebben we een praatplaat ontwikkeld met concrete strategieën voor duurzame software. Deze praatplaat biedt een gemeenschappelijke taal die de communicatie tussen beleidsmakers, ontwikkelaars, ontwerpers, en leveranciers bevordert. Door strategieën overzichtelijk te presenteren wordt het eenvoudiger om interne gesprekken te voeren, prioriteiten te bepalen, en duurzame keuzes structureel onderdeel te maken van het ontwikkelproces. Zo kunnen organisaties sneller en effectiever stappen zetten richting een energiezuinigere digitale overheid.
Doe mee
Het verduurzamen van overheidswebsites vraagt geen grote investeringen, maar vooral aandacht en bewuste keuzes op basis van metingen. Ben je zelf betrokken bij een overheidsorganisatie of beheer je een website? Kijk dan eens kritisch naar de pagina’s die je publiceert. Laaghangend fruit en kleine aanpassingen kunnen al een merkbaar verschil maken in energieverbruik én gebruikservaring.
Wil je weten hoe jouw website scoort, of wil je samen onderzoeken waar optimalisaties mogelijk zijn? Neem gerust contact met ons op via TODO.